Rimsko nasleđe čačanskog kraja

Žitelji kasnoantičkog naselja pored Zapadne Morave još u četvrtom veku naše ere imali su dve javne banje, sa bojlerima i zagrejanim podom i zidovima.

U četvrtom veku naše ere Čačak je imao dva javna kupatila čiji ostaci danas svedoče o navikama i običajima naših dalekih preteča. Ostaci jednog („Rimske terme”) otkriveni su 1970. godine kopanjem temelja za lučnu stambenu zgradu pored hotela „Beograd” podignutog 1990. (prvotno „Kren”), koji je i danas jedan od najznačajnijih toponima ovog mesta, dok je drugo u isto vreme postojalo u naselju Beljina, malo severozapadno od današnjeg grada.

Nedavno je, na pola stoleća od iskopavanja ostataka banje u središtu Čačka, Narodni muzej u ovom mestu priredio stručni skup da bi učeni ljudi još jednom osvetlili te trenutke naše daleke povesti.

„Rimske terme” u središnom delu Čačka, koji je tada bio istočna oblast rimske provincije Dalmacije na granici sa Gornjom Mezijom, jesu kasnorimsko kupatilo podignuto najverovatnije krajem 3. i početkom sledećeg veka našeg doba. Žitelji su je koristili do 378. godine i napada zapadnih Gota.

„Podanici ovih delova Rimskog carstva često su se kupali, uglavnom u popodnevnim satima i završenog posla, pre večere. Ovakva, rimska kupatila bila su posebno otvorena za muškarce i žene. Prema jednom sačuvanom ugovoru postojala je razlika u radnom vremenu tokom leta i zime. Žene su tu dolazile pre podneva, muškarci kasnije, do večeri”, kaže za „Politiku” Aleksandra Gojgić, kustos Narodnog muzeja u Čačku.

Način kojim je kupaonica u Čačku podignuta karakterističan je za ovu vrstu građevina. Podovi zagrevanih prostorija počivali su na stubićima od opeka, dok su zidovi imali šuplje keramičke cevi da bi propuštale topao vazduh. Iz ložišta su istovremeno zagrevani i pod i zidovi kao i voda u zidanom bojleru iznad, sa spoljašnje strane građevine. Vrela voda je kroz kupatilo sprovođena olovnim cevima, dok su za odvod korišćene keramičke cevi i zidani kanali.

Maketa kupatila

Tokom iskopavanja, pre pola stoleća, pronađeni su brojni delovi keramičkih i staklenih sudova, nakita, razni predmeti za upotrebu. I jedna ostava novca, pohranjena oko 245/246. godine koja je verovatno bila deo ušteđevine nekog meštanina, moguće vlasnika poljskog imanja. Nad ruševinama termi u središtu čačanskom podignuta je i grobnica koja se uvodi u 12. vek.

„O kupališnim, higijenskim navikama stanovništva posredno govore i pokretni nalazi, kozmetički i medicinski, otkriveni uglavnom u kasnoantičkim grobnicama”, ističe u svom radu Gordana Jeremić iz Arheološkog instituta u Beogradu.

Pokrovitelji ovog učenog skupa koji nas vraća u prastaro doba bili su Ministarstvo kulture države Srbije i grad Čačak, a direktor Narodnog muzeja u ovom gradu, Delfina Rajić, naglašava:

„Te, sada i nama već davne 1970. godine, pred našim očima oživelo je bogato rimsko nasleđe čačanskog kraja i na taj način svakom namerniku izdaleka možemo da pokažemo ko smo i šta smo”.

Lučani Info / Politika / G. Otašević