Slikanje srpskih manastira u tursko doba

Kulturni centar opštine Lučani nedavno je u Guči postavio izložbu ikona zavičajca Janka Mihailovića Molera (1792 – 1852) a zatim istu postavku, nekidan, preneo u lučanski Dom kulture da bi svedočila o najdarovitijem ikonopiscu ovog dela Stare Srbije, donosi „Politika” u današnjem izdanju.

I da mlada pokolenja podseti kako je bilo teško oslikavanje srpskih manastira u tursko doba.

„Razdoblje između dva ustanka Janko je proveo u rodnim Negrišorima kod Lučana, pripremajući se i za sveštenički poziv. Početkom Drugog ustanka, tokom žestoke bitke Srba sa Turcima na Ljubiću i povlačenja osmanskih vojnika ka Ivanjici četa meštana dragačevskih sela sa Mihailovićem na čelu, na potesu Rtari – Tijanje – Negrišori, zaustavila je osvajače i nanela im velike gubitke. U bici je Janko usmrtio Vranja – pašu a kao podsetnik na junački boj za sebe zadržao pašin handžar, koji je čuvan kod njegovih potomaka, sve dok nije ukraden iz porodične riznice” – navodi autor izložbe slikar Dragan Đukić iz Lučana.

Mihailović je na ovaj svet došao i sa njega otišao u rodnim Negrišorima, a za sveštenika je rukopložen u manastiru Trnava kod Čačka, na Cveti 1816, na svečanosti obeleževanja prve godišnjice Drugog srpskog ustanka. Od tog dana pa do smrti bio je sveštenik pri Crkvi Svetog Prokopija u Tijanju dragačevskom, u međuvremenu uradio novi iskonostas za svoj hram čiji se delovi danas čuvaju u čačanskom Narodnom muzeju i oslikao, svojim naročitim darom, mnoštvo hramova u ovom delu naše otadžbine.

Među njima je, recimo, i jedna od najmanjih i najstarijih crkava brvanara u Srbiji, podignuta Sv. Jovanu Krstitelju u Gorobilju kod Požege, predaleke 1705. Zatim je više puta rušena i obnavljana. Ikonostas su 1833. oslikali Janko i njegov sin Sreten Protić, a od prvobitnog ikonopisa do danas su sačuvani Bogorodica sa Hristom, Sv. Đorđe i raspeće Hristovo, ikone Sv. Bogorodice, Sv. Jovana Bogoslova, te Carske dveri i krst sa Raspećem.

Više od 20 radova načinjenih rukom ovog duhovnika u istorijskom nedobu, prikazano je na ovoj postavci u savremenoj tehnici „foreks” kao beleg davnim vremenima u kojima je, pre više od dva stoleća, junaštvo biti kaluđer i duhovnik u potištenoj otadžbini.

Janko Mihailović je kao ikonopisac decenijama bio nadmoćna ličnost na području Čačka i okoline. Ni do danas nije utvrđen njegov obiman opus, ali se zna da je sliikao ikone i ikonostase u Ježevici, Žiči, Guči, Tijanju, Jovanju, Pranjanima, Dobroselici, Prilipcu, Jablanici, Bjeluši – kaže za „Politiku” Delfina Rajić, direktor Narodnog muzeja u Čačku.

Janku je pri oslikavanju pomagao i sin Sreten (1814 – 1843) i pojedine ikone mladi zograf radio je samostalno, najčešće ugledajući se na oca.

Lučani Info / Politika / G. Otašević